Monday, October 9, 2017

A Taste of Yiddish 8.3

Learn The Yiddish Language At Your Own Pace With Our Program (Workbook and 2 CD's) Now For Only $34.95





this week's expressions
אַ בּלינדן אתרוג קויף איך נישט איך מוז זען דעם פיטום

transliterated
a blindn esrig koyf ikh nit, ikh muz zen dem pit'em

the expression actually means
I am not buying an esrig blind, I have to see the pit'em*

translated to Hebrew
אני לא קונה אתרוג עיוור, אני חייב לראות את הפיטום


or this
עס גייט אים מיט דעם פּיטום אַראָפּ

transliterated
es geyt em mit dem pit'em arop

in English
things are going by him with the pit'em facing down (not good, going south)

in Hebrew
הולך לו עם הפיטום למטה



When to make the Bracha
    1. Since we are supposed to make the Bracha before doing the Mitzva and since we fulfill the Mitzva of Arba Minim by simply lifting them together it’s preferable to follow one of the following so that you say the Bracha and then do the Mitzva. Either
    1. take the Lulav, Hadasim, and Aravot in one’s right hand, leave the Etrog on the Table (out of the box)
    2. or take the Lulav in one’s right hand, and Etrog in one’s left hand while the Etrog is upside down (the pit'em facing downward and after the Bracha you turn the Etrog over with the pit'em pointing upward – the proper way)
    3. or take the Lulav and Etrog in their upright positions and have in mind not to fulfill the mitzvah until you make the Bracha. and then make the Bracha.
  1. After the fact if one took all four species (before making the Bracha), one may still make the Bracha as long as one didn’t shake it yet.

*A pit'em or pitom is composed of a style and a stigma and usually falls off during the growing process. An etrog with an intact pitam is considered especially valuable, but varieties that naturally shed their pitam during growth are also considered kosher. When only the stigma breaks off, even post-harvest, the citron can still be considered kosher as long as part of the style has remained attached. If the whole pitam i.e. the stigma and style, are unnaturally broken off, all the way to the bottom, the etrog is not kosher for ritual use.
Pitam preservation technique
Many more pit'ems are preserved today due to an auxin discovered by Dr. Eliezer E. Goldschmidt, emeritus professor of horticulture at the Hebrew University. Working with the picloram hormone in a citrus orchard, he unexpectedly discovered that some of the Valencia oranges found nearby had preserved perfect pit'ems. Citrus fruits, other than an etrog or citron hybrid like the bergamot, usually do not preserve their pit'em. On the occasions that they do, their pitams tend to be dry, sunken and very fragile. In this case the pitams were all fresh and solid just like those of the Moroccan or Greek citron varieties. Experimenting with picloram in a laboratory, Goldschmidt eventually found the correct “dose” to achieve the desired effect is one droplet of the chemical in three million drops of water. This invention was highly appreciated by the religious Jewish community.


סימבּאָלירן
אַז מען בּענטשט ג-ט ווען עס גייט נישט אַזוי גוט (מ'מאַכט די בּרכה מיטן פּיטום אַראָפּ) דרייט זיך עס איבּער צום גוטן (מיטן פּיטום אַרויף)

transliterated
az men bentsht G-t ven es geyt nit azoy gut (m'makht di brokhe mitn pit'em arop) dreyt es zikh i'ber tsum gutn (mitn pit'en a'royf)

symbolism
if you praise G-d when things aren't going well (making a blessing with the pit'em facing down) things will turn around for the better (turning around the etrog with the pi'tem facing up)

in Hebrew
אם מברכים את ה' כשלא הולך טוב (עושים ברכה עם הפיטום למטה) הכל מתהפך לטובה (אחרי הברכה הופכים את האתרוג עם הפיטום למעלה)

טאַנצן מיט דער תּורה
ר׳ נפתּלי ראָפּשיצער פלעגט שמחת תּורה אָפט איבּערדערצײלן דעם קלוגן ענטפער וואָס אַ פּראָסטר ײִד, אַ טרעגער, האָט אים איינמאָל געגעבּן ווען ער האָט אים געזען ווי געוואַלדיק ער איז זיך משמח שמחת תּורה מיט דער תּורה און ער, ר׳ נפתּלי האָט אים צוגערופן און געפרעגט:
"וואָס איז מיט דיר אַזוי די שמחה? האָסטו אַזוי פיל תּורה געלערנט דאָס פאַרגאַנגענע יאָר וואָס דו זינגסט און טאַנצסט אַזוי מיט דער תּורה?"
''רבּי,'' האָט דער טרעגער קורץ און שאַרף אָפּגעענטפערט
    ''און אַז מײַן בּרודער מאַכט אַ שמחה דאַרף איך מיך נישט פרייען?...''
tantsn mit der toyre
Reb Naftoli Ropshitser flegt simkhas toy're oft i'ber'dertseyln dem klugn entfer vos a proster yid, a treger, hot em eynmol gegebn ven er hot em gezen vi gevaldik er iz zikh me'sa'me'akh simkhas toy're mit der toy're un er, Reb Naftali hot em tsugerufn un gefregt:
vos iz mit dir a'zoy di simkhe? hostu azoy fil toy're gelernt dos fargan'ge'ne yor vos du zingst un tantst azoy mit der toy're?”
Re'be,” hot der treger kurts un sharf opge'entfert. “un az mayn bruder makht a simkhe, darf ikh mikh nit freyen?”.....

dancing with the Torah
R' Naftali of Ropshitz would often on Simchas Torah recount the smart quip that a simple Jew, a carrier, once gave him, when he saw the immense joy that he had on Simchas Torah and he, Reb Naftali called him over and asked, “Why are you so joyful? Did you study so much Torah this past year that you are singing and dancing with the Torah?”
Rebbe,” the carrier answered short and sweet. “and if my brother throws a party, should I not rejoice?”......

לרקוד עם התורה
ר' נפתלי מרופשיץ היה מספר לעיתים תכופות בשמחת תורה את התשובה הפיקחית שיהודי פשוט, מוביל חבילות, פעם נתן לו, כשהוא ראה את השמחה העצומה איך שהוא רוקד עם התורה, והוא, ר' נפתלי קרא לו ושאל אותו, ''מה השמחה הגדולה שיש לך? האם למדת כל כך הרבה בשנה שעברה שאתה שר ורוקד עם התורה?'' ''רבי,'' ענה לו היהודי. ''ואם אח שלי עושה שמחה, אני לא צריך לשמוח?''....


״אל תבואני רגל גאוה״ (תהילים לו, יב)
די מפרשים זאָגן אַז די ראשי תּיבות פון דעם פּסוק מאַכן ״אתרג״.
דער מדרש בּרענגט אַז דער אתרוג האָט די צורה פון אַ האַרץ. פּונקט ווי דער אתרוג דאַרף זײַן גאַנץ אָן אַ פלעק, אַזוי אויך מוז דער מענטש שטרעבּן צו רייניקן דאָס האַרץ פון פעלערן און גאווה איז איינע פון די גרעסטע חסרונות.
אַנדערע זאָגן וואָס מיינט אל תבואני רגל גאוה, דער ״אתרוג״ בּעט בּײַ ג-ט ער זאָל ניט אַרײַנפאַלן אין אַזעלכע הענט, וואָס קויפן אים נישט לשם מצוה, נאָר כּדי צו בּאַרימען זיך, אַז אויך זיי זענען פון די ״מהדרין״

al tevo'eyni regel gavo (tehilim 36:12)
di meforshim zogn az di roshey teyves fun dem posik makhn “esrig”. Der medrish brengt az der esrig hot di tsu're fun a harts. Punkt vi der esrig darf zayn gants, on a flek,azoy oykh muz der mentsh shtrebn tsu reynikn dos harts fun felern un gay've iz ey'ne fun di greste khesroynes.
An'de're zogn vos meynt al tevo'eyni regel gavo, der “esrig” bet ba G-t er zol nit araynfaln in a'zalkhe hent, vos koyfn em nit leshem mitsve, nor kedey tsu barimen zikh, az oykh zey zenen fun di “mehadrin”.

bring me not the foot of the arrogant” (Psalms 36:12)
Many commentaries note that the initials of the words' אל תבואני רגל גאוה' form the word אתרג, Esrog. This alludes to the fact that, according to the Midrash, the Esrog is shaped like a human heart. Just like the esrog should be perfect and unblemished, so must people strive to cleanse their hearts of all flaws, of which the most serious is the ugly blemish of pride. Others say that “bring me not the foot of the arrogant” means the Esrog is begging G-d not to let him fall into the hands of those who don't buy him for the sake of doing a mitzvah but to show him off to others, as if to say that they are also from the do gooders. .

״אל תבואני רגל גאוה״ (תהילים לו, יב)
המפרשים אומרים שהראשי תיבות של הפסוק הוא אתרֹג. המדרש מביא שהאתרוג יש לו צורת לב. כמו שהאתרוג צריך להיות שלם בלי כתמים, כך האדם צריך לשאוף לנקות את הלב מחסרונות וגאווה היא אחת מהחסרונות הגדולות.
אחרים אומרים מה פירוש אל תבואני רגל גאוה, שהאתרוג מבקש מהקב''ה שלע יפול לידים כאלו, שלא קונים אותו לשם מצוה, אלא להתגאות שהם גם ''מהמהדרין''.

A Brand New Release of These Two Books


https://goo.gl/HeLe8R                                        https://goo.gl/4Knicw



For Other Selections Click Below

אַ  גוטע וואָך און אַ גוט קוויטל
Chaim Werdyger
Bringing back the Yiddish language

A proverb is a short, generally known sentence of the folk which contains wisdom, truth, morals, and traditional views in a metaphorical, fixed and memorizable form and which is handed down from generation to generation







No comments:

Post a Comment